Keyfiyyətli toxum əkinçilikdə vacib şərtdir

Keyfiyyətli toxum əkinçilikdə vacib şərtdir

Aqrar sahədə toxumçuluq təsərrüfatlarının xüsusi yeri var. Təbiidir ki, keyfiyyətli toxum əldə etmək ilkin gəlir mənbəyinə yiyələnmək deməkdir. Artıq neçə illərdir ki, regionlarda ixtisaslaşmış toxumçuluq təsərrüfatları ilə yanaşı, fərdi təsərrüfatlar da fəaliyyət göstərir. Saatlı rayonundakı “Elçin-Ş” ailə təsərrüfatı toxumçuluğun inkişafı sahəsində uğurlar əldə edir. Təsərrüfatın rəhbəri Əlabbas Şəmmədovla söhbət zamanı aydın oldu ki, istifadədə olan torpaqlarda toxumçuluq sahəsi yaratmaq mümkündür. Bu, həm toxuma çəkilən xərclərin qarşısını alır, həm də əldə olan torpağın bioloji xüsusiyyətlərinə uyğunlaşır. Hətta həyətyanı sahələrdə də toxumçuluq təsərrüfatı yaratmaq mümkündür. Əgər bağınızda əkin etmək istəyirsinizsə, əvvəlcə bunun üçün torpaq hazırlamalısınız.  Əsas prinsip olaraq toxum torpağın müəyyən bir uzunluğunda və dərinliyində əkilməsidir.  Bu əkin dərinliyi hər toxum üçün dəyişir.  Əkin edilməsi üçün torpağın bellənməsinə ehtiyac var.  Belləmə işləri ilə birlikdə torpaq havalanacaq və düzəldildikdən sonra əkinə hazır olacaqdır.  Toxumu əkdiyiniz zaman toxum cücərir və zamanla verdiyiniz sudan və torpaqdan alacağı su və qida ilə bitkiyə çevrilir.  Kiçik toxumu çox dərin əksəniz, cücərmə dövrü, yəni toxumun partlayaraq ortaya çıxma müddəti uzanacaq və çox dərin qalsa çürüyəcək.

Toxum əkərkən nələrə diqqət yetirilməlidir? Bəzi toxumlar əkilmədən əvvəl suda isladılır və bu da cücərməsini asanlaşdırır.  Toxum növü üçün ideal əkin dərinliyini bildiyimizə  əmin olaq və bu dərinliyə əkməyə çalışaq.

Toxum əkərkən hər toxum ideal torpaq temperaturuna malikdir.  Əslində, hər fidanın hər fəsildə əkilməməsinin səbəbi budur. Keçək ayrı-ayrı bitkilərə.

Buğda toxumu necə əkilir? Buğda toxumunu əkmək üçün bir çox fərqli fəndlər (üsullar) var.  Bu fəndlər müşahidə olunarsa, buğda cücərti çox yaxşı böyüyür.  Qeyd edilməli olan ilk nöqtə və ən vacib yer bu aralıqdakı 6 və 9 santimetr məsafələr şəklində olmalıdır.  Yəni torpaqdan kökünə qədər olan məsafə 6 santimetr ilə 9 santimetr arasında.

Bu, ən vacib məqamdır.  Bu əkin ümumiyyətlə oktyabr və noyabr aylarında edilməlidir.  Orta hesabla istiliyin 5 ilə 9 dərəcə arasında olması vacibdir.  Səmərəlilik baxımından temperaturun bu aralıqda olması çox vacibdir.  Əks təqdirdə, məhsul azalacaq.

Arpa toxumu yetişdirilən ən vacib dənli bitkilərdən biridir.  Arpa toxumu iqtisadi əhəmiyyətə malik olan bitkilərdən biridir. O, taxıl məhsulları arasında dünya istehsal sıralamasında buğda, qarğıdalı və düyüdən sonra dördüncü yerdədir.  Ölkəmizdə isə buğdadan sonra ikinci yerdədir.  Arpa toxumu Neolit dövründən bəri bir çox cəmiyyət tərəfindən əhəmiyyətli bir qida mənbəyi olaraq istifadə edilmişdir.  Ondan  bu gün heyvan yemi və pivə istehsalında istifadə olunur.  Arpa toxumunun qida dəyəri çox yüksəkdir.  Buğdanın becərilmədiyi arktik bölgələrdə yüksək qida dəyəri olan bir dənə kimi yetişdirilir.  Arpa toxumu heyvan yemi kimi istifadə edilsə, yüksək protein dəyərinə sahib olmaq istənilir.  Ondan pivə istehsalı üçün istifadə ediləcəksə, zülal dəyərinin az olması arzu edilir.  Fenotipik xüsusiyyətləri erkən yetişmə və stres şəraitinə baxmayaraq, yüksək dərəcədə uyğunlaşır.  Qütblərdən ekvatora qədər bir çox bölgədə yetişdirilir.  Onun toxumları çox soyuq, sərt iqlim şəraitində, quraq yerlərdə, qələvi və duzlu torpaqlarda yetişdirilir.  Arpa toxumu birillik bitkidir.

Qarğıdalı yeməli bir bitki növüdür.  Dadı olduqca ləzzətlidir.  Qarğıdalını xoşlayırıqsa, bu məhsulu özümüz əkinçiliklə yetişdirə bilərik.  Və ya əkinçiliklə maraqlanan bir şəxs bu bitki haqqında lazımi məlumatları öyrənməlidir.

Qarğıdalı böyüdükdə, bir hissəsi toxuma ayrılır.  Bu məhsul istehlak edilmir və beləliklə, qarğıdalı toxumu növbəti əkin üçün hazırlanır.  Qarğıdalı toxumu günəş işığı altında qurudularaq əldə edilir.  Qarğıdalı toxumlarını əldə etmək üçün qarğıdalı dəni bir-bir ayrılmalı və boş qoyularaq qurudulmalıdır. Pambıq toxumunun (yəni çiyidin) hazırlanması isə adıçəkilən bitkilərə nisbətən xeyli mürəkkəbdir. Pambıq lifi maşınların köməyi ilə zavodlarda nüvədən (yəni çiyiddən) ayrılır. Bu prosesi təbii ki, fərdi təsərrüfatlarda həyata keçirmək çətindir.

Toxumçuluq gəlirli sahədir. Bu sahəni inkişaf etdirmək, təsərrüfatı qurmaq üçün ilk növbədə elmi əsaslara yiyələnmək lazım gəlir.

                                         Tofiq HÜSEYN,

                                        “Respublika”.